هفت سال قحطى اندوخته هاى هفت سال فراوانى را مىخورد اينك نويدشان مىدهد به اينكه بعد از آن ، سال فراوانى پديد مىآيد ، و بعيد نيست كه يوسف اين تاويل را بوسيله وحى درك كرده ( و گرنه در خواب چيزى كه دلالت بر آن كند نبوده ) و يا از اينجا فهميده كه وقتى مىگويند هفت سال قحطى مىآيد معنايش اين است كه سال هشتم فراوانى مىشود ، زيرا اگر فراوانى نشود قحطى هفت سال بيشتر خواهد بود ، و يا از اينجا فهميده كه همواره سنت الهى بر اين جارى بوده كه بعد از عسر ، يسر ، و بعد از صبر ، ظفر و بعد از تنگى ، فراخى آورد ، اين بود گفتار بيضاوى ، غير او هم قريب به اين معنا را گفته‌اند . « 1 » صاحب المنار در تفسير خود در ذيل آيه مورد بحث گفته : مراد اين است كه اين سال ، سالى است كه فراوانى نعمت و ارزانى آن عجيب و بىسابقه است ، بطورى كه مردم بهر چه كه دلشان بخواهد و بهر چه كه ريخت و پاش كنند دسترسى دارند و خبر دادن يوسف از فرا رسيدن چنين سالى جزء متن خواب پادشاه نبود ، بلكه مطلبى بود زايد بر آن خواب ، زيرا عدد هفت سال قحطى بيش از اين اقتضاء نداشت كه سال هشتمش به آن شدت و خشكى نباشد و تا حدى باران ببارد كه مردم دستشان به دهانشان برسد ، و اما اينكه سالى باشد كه در فراوانى بىسابقه باشد خصوصيت و تفصيلى است كه يوسف از راه وحى از طرف خداى عز و جل فهميده ، و در متن رؤياى پادشاه قرينه اى كه مقابل آن باشد و دلالت بر آن كند وجود نداشته ، و از لوازم تعبيرى كه كرد نيز نبوده . « 2 » و ليكن آنچه به نظر مىرسد او و بيضاوى و امثال ايشان در تفسير آيات رؤيا و تاويل آنها سهلانگارى كرده‌اند ، زيرا وقتى ما در كلام يوسف ( ع ) كه مىفرمايد : * ( « تَزْرَعُونَ سَبْعَ سِنِينَ دَأَباً فَما حَصَدْتُمْ فَذَرُوه فِي سُنْبُلِه إِلَّا قَلِيلًا مِمَّا تَأْكُلُونَ ثُمَّ يَأْتِي مِنْ بَعْدِ ذلِكَ سَبْعٌ شِدادٌ يَأْكُلْنَ ما قَدَّمْتُمْ لَهُنَّ إِلَّا قَلِيلًا مِمَّا تُحْصِنُونَ » ) * دقت و تدبر كنيم مىيابيم كه زمينه و اساس گفتار يوسف پيشگويى و خبر دادن از آينده ايشان نبوده ، و نخواسته دريچه اى به روى آينده ايشان باز كند تا بفهمند هفت سال فراوانى و هفت سال قحطى در پيش دارند ، زيرا اگر منظورش اين بود جا داشت مثلا بگويد : « ياتى عليكم سبع مخصبات ثم ياتى من بعدها سبع شداد يذهبن بما عندكم من الذخائر - هفت سال فراوانى بر شما مىآيد ، آن گاه بعد از آن هفت سال قحطى مىآيد كه آنچه را شما ذخيره كرده‌ايد از بين مىبرد » .

--> ( 1 ) تفسير بيضاوى ج 1 ، ص 498 . ( 2 ) تفسير المنار ، ج 12 ، ص 320 ، ط بيروت .